Προ ημερών διάβαζα αυτό εδώ το κείμενο στο dwrean.net, και με έκανε πάλι να θυμηθώ διάφορα πράγματα και ίσως και να σκεφτώ και μερικά καινούργια, ή να τα δω από μια άλλη σκοπιά.

Αυτά που ακολουθούν δεν αποτελούν απάντηση στο dwrean.net, ούτε σημαίνει ότι διαφωνώ με όσα είναι γραμμένα εκεί: είναι σωστά από μια κοινώς αποδεκτή άποψη (αν και είμαι βέβαιος πως ο Κυριάκος Οικονομίδης αντιλαμβάνεται και την λιγάκι πιο μη κοινώς αποδεκτή άποψη).

Εκείνο που μου κάνει εντύπωση εμένα είναι το πόσο κινδυνεύουμε πλέον να ξεχάσουμε το τι είναι ουσιαστικά το διαδίκτυο (και εξηγώ παρακάτω τι εννοώ).

Αρχικά, όμως, δύο διευκρινίσεις για όσους δεν διαβάζουν τακτικά Σκιώδη Παραλειπόμενα και ίσως να μη γνωρίζουν γενικά τις απόψεις μου.

Πρώτον: είμαι τελείως και φανατικά υπέρ του ελεύθερου διαδικτύου, του διαδικτύου που είναι ανοιχτό και μπορείς να βρεις χιλιάδες παράξενα και υπέροχα πράγματα – ελεύθερα, χωρίς περιορισμούς. Αυτή είναι και η φυσική κατάσταση του διαδικτύου (και πάλι εξηγώ παρακάτω).

Δεύτερον: είμαι επίσης τελείως και φανατικά υπέρ των πνευματικών δικαιωμάτων, του να έχει ο κάθε δημιουργός το δικαίωμα να διαθέτει το έργο του όπως εκείνος επιθυμεί. Άλλωστε, κι εγώ δημιουργός είμαι· θα ήταν παράλογο να ήμουν εναντίον των πνευματικών δικαιωμάτων – ασχέτως αν δίνω τα βιβλία μου δωρεάν: καθαρά προσωπική απόφαση.

Το ερώτημα που τίθεται γενικά στις μέρες μας είναι, τι είναι παράνομο κατέβασμα (downloading) και τι όχι, στο διαδίκτυο.

Δεν νομίζω ότι αυτοί που βγάζουν νόμους, ή ερμηνεύουν υπάρχοντες νόμους, αντιλαμβάνονται καλά τι είναι το ίδιο το διαδίκτυο. Για να πεις ότι κάτι είναι παράνομο να το κατεβάσεις, θα πρέπει πρώτα να ορίσεις τι είναι νόμιμο να κατεβάσεις. Στο διαδίκτυο η γκρίζα ζώνη είναι τόσο φαρδιά που στις περισσότερες περιπτώσεις είναι αμφιλεγόμενο το τι είναι πραγματικά παράνομο και τι όχι.

Εξηγώ:

Τι νομίζετε ότι κάνετε όταν ανοίγετε έναν browser (Chrome, Firefox, Edge, κτλ) και πηγαίνετε σε ένα website; Νομίζετε ότι είναι σαν να κοιτάζεις έναν καθρέφτη και να βλέπεις μέσα σ’αυτόν την αντανάκλαση ενός αντικειμένου, όπως ενός πίνακα; Είναι ο browser ο καθρέφτης, και ο πίνακας το website;

Φυσικά και όχι.

Ο browser δεν σου δείχνει αντανακλάσεις ή φωτογραφίες· σου φέρνει εκεί, μες στον υπολογιστή σου, το ίδιο το αντικείμενο. Αν είναι «καθρέφτης», είναι ένας μαγικός καθρέφτης μέσα από τον οποίο βγαίνει ένα αντίγραφο του πίνακα.

Ο browser αρπάζει δεδομένα από έναν υπολογιστή (σέρβερ) στο διαδίκτυο και φέρνει αυτά τα δεδομένα μέσα στον δικό σου υπολογιστή (συνήθως ένα αρχείο γραμμένο σε γλώσσα HTML). Το κατέβασμα έχει ήδη γίνει – de facto. Αν δεν γίνει κατέβασμα, δεν μπορείς να έχεις πρόσβαση στο διαδίκτυο.

Αφού, λοιπόν, ο browser έχει κατεβάσει όλα τα αρχεία, τα διαβάζει (διαβάζει γλώσσες HTML, javascript, κτλ), και σου κάνει output ένα αποτέλεσμα. Το αποτέλεσμα είναι η σελίδα που βλέπεις.

Αλλά τα αρχεία έχουν ήδη κατεβεί, είναι ήδη μέσα στον υπολογιστή σου. Δεν υπάρχει θέμα τού αν θα τα κατέβαζες· τα έχεις κατεβάσει ήδη. Αλλιώς δεν γίνεται να πλοηγηθείς μέσα στο διαδίκτυο. Έτσι λειτουργεί το διαδίκτυο.

Και πρέπει να καταλάβουμε καλά τι σημαίνει αυτό.

Αν, ας πούμε, πας σε μια ιστοσελίδα με πίνακες ζωγραφικής, τους έχεις ήδη κατεβάσει. Δεν ρωτάει κανένας τον δημιουργό αν οι πίνακές του θέλει να κατεβούν μες στον υπολογιστή σου. Αφού τους βγάζει εκεί, στο διαδίκτυο, θεωρείται δεδομένο ότι συμφωνεί με αυτό. Ο browser έχει αποθηκεύσει όλες τις εικόνες προκειμένου να δείξει το website. Τις έχεις ήδη. Μετά, αν θες, μπορείς να κάνεις και «Save As» για να τις σώσεις όπου θέλεις· δεν έχει διαφορά. Το κατέβασμα έχει ήδη γίνει.

Είναι παράνομο αυτό;

Αν είναι, τότε δεν θα έπρεπε να υπάρχει ΤΙΠΟΤΑ στο διαδίκτυο εκτός από κενές σελίδες.

Το ίδιο ισχύει και για μουσική που ακούγεται μέσα από τον browser, ή για βίντεο που βλέπεις ζωντανά. Ο browser τα έχει ήδη κατεβάσει. Κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας και αναρωτιόμαστε αν αυτό είναι «νόμιμο»; Μα, αν δεν είναι νόμιμο, τότε ας καταργηθεί το διαδίκτυο· είναι ολόκληρο «παράνομο»!

Το downloading είναι η βάση της λειτουργίας του διαδικτύου. Συνεχώς κατεβάζεις πράγματα. Δεν μπορεί να λειτουργήσει αλλιώς.

Για να δεις ένα βίντεο, ουσιαστικά σου κάνει μια κόπια του βίντεο μέσα στον υπολογιστή σου.

Νομίζω πως είναι, λοιπόν, ευνόητο ότι εδώ υπάρχει μια τεράστια γκρίζα ζώνη για το τι είναι νόμιμο και τι όχι να κατεβάζεις... Αφού όλα τα κατεβάζεις, πώς είναι δυνατόν να μην είναι νόμιμα; Μήπως να το κλείναμε το μαγαζί γενικά;

Στα LinX μου βάζω ποικίλες συνοδευτικές εικόνες. Αυτές τις εικόνες τις κατεβάζω από διάφορα websites, τους κάνω μια γρήγορη επεξεργασία μεγέθους, τις ανεβάζω στον σέρβερ μου, και μετά εμφανίζονται στα LinX. Σκεφτείτε: είμαι κλέφτης; Είναι αυτό παράνομο; Αφού αρπάζω εικόνες αποδώ κι αποκεί χωρίς να ρωτήσω κανέναν, δεν είμαι κλέφτης;

Τι νομίζετε;

Θα σας λύσω την απορία: Δεν είναι παράνομο, γιατί, αν ήταν, δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει καμία εφημερίδα εδώ και πάνω από έναν αιώνα. Αυτό είναι κάτι που οι δημοσιογράφοι κάνουν συνέχεια: βάζουν συνοδευτικές εικόνες και μικρά αποσπάσματα από άλλα κείμενα. Θεωρείται «fair use» («δίκαιη χρήση» – αν και δεν ξέρω αν στην Ελλάδα υπάρχει αυτό ως νομικός όρος). Προφανώς, θα ήταν παράλογο να ήταν παράνομο· θα δημιουργούσε θέμα για την ελευθερία του λόγου. Θα μπορούσες, όμως, και να πεις ότι είναι λιγάκι... γκρίζα ζώνη.

Και σκεφτείτε τώρα λίγο παραπέρα: Στο bandcamp, ας πούμε, μπορείς να ακούσεις πάρα πολλά τραγούδια από τον browser – τραγούδια που συγχρόνως πωλούνται. Θα ήταν παράνομο να πας και κάπως να τα κατεβάσεις χωρίς να πληρώσεις; Σύμφωνα με κάποιους, θα ήταν. Στην ουσία, όμως, τα έχεις ήδη κατεβάσει αφού τα ακούς μέσω browser. Δηλαδή, είναι νόμιμο αν τα κατεβάσεις μέσω browser, αλλά παράνομο αν τα κατεβάσεις από την ιστοσελίδα τους με άλλο πρόγραμμα;

Και υπάρχουν πολλά προγράμματα με τα οποία μπορείς να το κάνεις αυτό. Μάλιστα, μπορείς να το κάνεις και μόνος σου αν ψάξεις για τα τραγούδια μέσα στον κώδικα της ιστοσελίδας. Μπορείς να γράψεις και ένα δικό σου πρόγραμμα, αρκετά εύκολα, που πάει και τα κατεβάζει όλα.

Γιατί αυτό να είναι παράνομο; Αφού έτσι κι αλλιώς, αν θες, μπορείς να πας να τα ακούσεις ελεύθερα. Υπάρχει θέμα αν τα ακούσεις χωρίς να είσαι online; Ποια είναι η διαφορά; Δουλευόμαστε;

Το ίδιο ισχύει και για διάφορα βίντεο που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο, και για κείμενα, εικόνες, και τα λοιπά.

Είναι ΟΚ να τα δεις online μέσα από τον browser, αλλά δεν είναι ΟΚ να τα αποθηκεύσεις (μέσω του browser πάλι ή με κάποιο άλλο πρόγραμμα) σε κάποια γωνιά του σκληρού δίσκου σου και να τα δεις με την ησυχία σου όποτε θέλεις;

Γι’αυτό λέμε ότι υπάρχει μια γιγάντια γκρίζα ζώνη στο διαδίκτυο σχετικά με το τι είναι νόμιμο και τι όχι. Και μόνο η ύπαρξη του διαδικτύου θα έπρεπε να ήταν παράνομη, σύμφωνα με τη λογική κάποιων. (Και σε προηγούμενο κείμενό μου έχω αναφερθεί και σε μια επίσης παράλογη νοοτροπία για τα ebooks.) Από τη μια, θέλουν να υπάρχει διαδίκτυο· από την άλλη, δεν θέλουν να υπάρχει downloading. Μα δεν γίνεται αλλιώς! Υποχρεωτικά κάνεις downloading για να έρθεις σε επαφή με διάφορα πράγματα στο διαδίκτυο. Η ιστοσελίδα που βλέπετε δεν είναι κάτι που το βλέπετε από μακριά: είναι ένα αρχείο που ήδη βρίσκεται μέσα στον υπολογιστή σας. Ο browser έχει ήδη κατεβάσει τα δεδομένα.

Αποκεί και πέρα κάποιοι βάζουν, προγραμματιστικά, διάφορες δικλείδες σε ιστοσελίδες. Αλλά αυτό είναι άλλο θέμα. Αυτό είναι κάτι σαν παγίδα. Είναι στημένο, δεν είναι η φυσική κατάσταση του διαδικτύου. Και κάποιος που έχει λίγες γνώσεις παραπάνω, και λίγο χρόνο, συνήθως μπορεί να το παρακάμψει – το πιο σύνηθες μέσω του κώδικα της ίδιας της σελίδας. Πράγμα επίσης μη παράνομο, αφού ο κώδικας της κάθε σελίδας είναι υποχρεωτικά ανοιχτός, για να μπορεί ο browser να τις διαβάσει και να σου δώσει το output που βλέπεις στον «μαγικό καθρέφτη» της οθόνης σου.

Προφανώς, υπάρχει ένας φαύλος κύκλος εδώ, αν ακολουθήσουμε λογικές τού τι «πρέπει» και τι «δεν πρέπει» να κάνεις, τι είναι νόμιμο και τι όχι.

Και θα μου πεις: Μα έχουν τότε καταργηθεί τα πνευματικά δικαιώματα!

Όχι, δεν έχουν καταργηθεί. Απλώς, αν παίρνεις την απόφαση να βάζεις κάτι στο διαδίκτυο, πρέπει να ξέρεις ότι θα κατεβεί μέσα στους υπολογιστές άλλων. Δεν γίνεται αλλιώς.

Αποκεί και πέρα, φυσικά και ο κάθε δημιουργούς πρέπει να μπορεί να ορίζει μόνος του τι γίνεται με το έργο του.

Το να πας να κατεβάσεις στον σκληρό δίσκο σου ένα τραγούδι που ήδη ακούγεται μέσω browser δεν είναι πραγματικά παράνομο – ή, τουλάχιστον, δεν θα έπρεπε να είναι. Το να χρησιμοποιήσεις όμως αυτό το τραγούδι για να βγάλεις εσύ λεφτά, ενώ ο δημιουργός δεν βγάζει λεφτά, αυτό είναι προφανώς παράβαση πνευματικής ιδιοκτησίας, γιατί τον αδικείς. Άλλο το να κατεβάσεις κάτι και να το έχεις για τον εαυτό σου· άλλο το να κατεβάσεις κάτι και να το εκμεταλλεύεσαι για οικονομικό όφελος, ή για κάποιο άλλο δόλιο σκοπό.

Και εκεί είναι που όντως έχει νόημα ο νόμος της πνευματικής ιδιοκτησίας.

Οπότε, ερχόμαστε και σε ένα άλλο κρίσιμο ερώτημα: Αν κάτι δεν κυκλοφορεί στο διαδίκτυο, είναι σωστό να το πάρει κάποιος και να το διανέμει μέσω torrent, για παράδειγμα;

Κανονικά, όχι, δεν είναι νόμιμο, εκτός αν και ο δημιουργός συμφωνεί. Πρακτικά, όμως, ας μη γελιόμαστε, συμβαίνει πολύ συχνά, και πολύ σπάνια αλλάζει κάτι στα οικονομικά δεδομένα.

Τι εννοώ; Πάρτε για παράδειγμα έναν συγγραφέα όπως τον GRR Martin, ή ένα συγκρότημα όπως τους Iron Maiden. Αληθινά πιστεύετε ότι αυτοί οι άνθρωπο χάνουν λεφτά από τα torrents; Αυτοί ήδη έχουν θησαυρίσει ενώ και torrents υπάρχουν και οτιδήποτε άλλο· βγάζουν εκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο. Ποια οικονομική ζημιά υφίστανται; Σοβαρά τώρα...

Ή, αντιστρόφως, αν ένας συγγραφέας ή μουσικός είναι άγνωστος και βγάζει ελάχιστα λεφτά (ή και τίποτα), τι νομίζετε ότι χάνει αν το έργο του κυκλοφορήσει και μέσω torrent; Παθαίνει ζημιά; Είμαστε σοβαροί; Το πολύ-πολύ να «πάθει» έμμεση διαφήμιση.

Έτσι, είμαι σκεπτικός ακόμα και για τα torrents... αν και, αναμφίβολα, εκεί υπάρχει κάποια παράβαση πνευματικής ιδιοκτησίας αφού κανείς δεν ρωτά τον δημιουργό: απλά παίρνουν το έργο και το διανέμουν με το έτσι θέλω. Για το αν προκαλούν πραγματική ζημιά, δεν είμαι βέβαιος. Άλλωστε, απλώς παίρνουν το ίδιο το έργο, δεν το αλλοιώνουν, δεν ισχυρίζονται ότι είναι δικό τους, δεν το πουλάνε. Ίσως σε ορισμένες περιπτώσεις να υπάρχουν κάποια διαφημιστικά στις ιστοσελίδες τους· το μόνο. Υπάρχουν όμως και κάποιοι που μοιάζουν όντως αισχροκερδείς, και σου ζητάνε τα στοιχεία της τραπεζικής κάρτας σου, ή απαιτούν να κλικάρεις διαφημιστικά προτού κατεβάσεις, ή να φορτώσεις αρχεία exe, κτλ. Αυτό είναι αληθινά απαράδεκτο και παράβαση όχι μόνο νόμου αλλά και της ελεύθερης ηθικής του διαδικτύου. ΠΟΤΕ μην πηγαίνετε σε τέτοιους ανθρώπους για να κατεβάσετε οτιδήποτε, όσο κι αν σας δελεάζει.

Με όλα αυτά, θέλω απλώς να θυμίσω σε όσους ήδη τα ξέρουν, και να πληροφορήσω όσους δεν τα ξέρουν, πόσο μεγάλη είναι η γκρίζα ζώνη στο διαδίκτυο, και πόσο μεγάλες είναι οι υπερβολές που ακούμε τελευταία για παραβάσεις νόμων μέσω αυτού.

Επιμένω σε εκείνο που έχω ξαναπεί: η ανθρωπότητα δεν μοιάζει να είναι ακόμα αρκετά ώριμη για το διαδίκτυο.

Σκέψου μόνο το εξής: Τι θα ήθελες; 1000 ευρώ παραπάνω, ή άμεση, ελεύθερη πρόσβαση σε οποιοδήποτε έργο τέχνης – βιβλία, ταινίες, μουσική – και σε οποιαδήποτε γνώση;

Εγώ ξέρω τι απ’τα δύο είναι πιο σημαντικό για εμένα.

Σε τελική ανάλυση, αν δεν υπήρχε το διαδίκτυο, πολλοί από εμάς δεν θα ήμασταν οι άνθρωποι που είμαστε τώρα, με τις γνώσεις και τις εμπειρίες που έχουμε. Εγώ το ξέρω ότι σίγουρα δεν θα ήμουν ο συγγραφέας που είμαι σήμερα, χωρίς το διαδίκτυο. Γιατί, πολύ απλά, δεν θα είχα έρθει σε επαφή με τόσα πολλά υπέροχα πράγματα.